Mitokondriyal Hastalıklar

Mitokondri, hücrenin enerji fabrikası olan bir organel ve apoptotik hücre ölümünde de kritik role sahip. Bu organelin sadece anneden geçtiğini ve kendi DNA sına (mtDNA) sahip olduğunu biliyor muydunuz?

mtDNA’nın % 93’ü kodlanan dizilerden oluşmaktadır. Genler intron içermez. Sirküler çift iplikli mtDNA sında, toplam 37 gen vardır; 2 rRNA, 22 tRNA,ve 13 protein altbirimi kodlar.

Peki genetik kökenli mitokondriyal hastalıklara ne neden olur?

Temel mitokondriyal hastalıklar genelde mitokondriyal genlerde meydana gelen mutasyonlardan ya da mitokondri için önemli olan ürünleri kodlayan nüklear genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanır. mtDNA’da mutasyonların çok olmasının nedenleri:

MtDNA nın, evrim hızı nükleer DNA’ya göre 10 ‐20 kat daha fazla olması. Mutasyonlara daha açık olması. Solunum sırasında oluşan serbest O 2 radikallerinin yüksek konsantrasyonda olması. Koruyucu histonların az olması Tamir mekanizmalarının etkin olmaması (örn. T dimerleri tamir olamaz). mtDNA’daki replikasyon hızının yüksek olması. İntron bölgelerin olmaması.

Mitokondriyal hastalıklar metabolizma ile ilişkilidir çünkü kalp, iskelet kası, merkez sinir sistemi, böbrek dokuları enerji üretimine yüksek oranda ihtiyaç duyduklarından mtDNA mutasyonlarından (nokta mutasyonları, delesyonlar, dublikasyonlar) daha fazla etkilenirler. Aşağıda mitokondriyal kaynaklı hastalıklar ve nedenleri incelenmiştir.

Progresif eksternal oftalmopleji : Bir göz hastalığıdır. Vakaların % 60 a yakını mitokondrinin üretilmesi ve sürdürülmesinden sorumlu genler olan ve nüklear DNA da bulunan POLGTWNKRRM2B, ve SLC25A4 genlerinde meydana gelen mutasyonlardan kaynaklanır. Mekanizma tam bilinmemesine rağmen, bu mutasyonlar kas hücrelerinde ki mtDNA larda büyük bir segment kaybına neden olur. Bu kaybolan bölgelerin büyüklüğü 2,000 ile 10,000 nükleotid arasındadır. Bazı durumlarda ise, nüklear DNA gen mutasyonuyla alakalı olmayan tek bir büyük mtDNA delesyonu bu hastalığa neden olur.

Pearson sendromu (PS): mtDNA da ki delesyon ve dublikasyonlar sonucu oluşan çoklu organ hastalığına neden olur.

Kearns-Sayre syndrome (KSS):Nöromuskular bir hastalıktır. Mitokondriyal delesyondan ve anormalilerden kaynaklanır. Retinadaki “Salt and pepper” pigmentasyonu görmeyi engeller.

Mitochondrial encephalomyopathy, Lactic acidosis, inme benzeri nöbetler (üçünün kısaltması-MELAS): : mtDNA da tRNALeu(UUR) mutasyonu sebebiyle olur. Mitokondriyal DNA nın 3243. nükleotide A-G mutasyonu bulunur (A3243G). MELAS lı  kişilerde laktik asidoz denilen  laktik asit birikimi sıkça gözlenir. İstemsiz kas spazmları, kas koordinasyonunda bozulma, işitme kaybı, kalp ve böbrek problemleri, diyabet ve hormonal dengesizlik görülebilir.

“raggedred’’ liflerle seyreden miyoklonik epilepsi  (MERRF) sendromu : t-RNA (Lys)’yı kodlayan gendeki nokta mutasyon sonucu oluştuğu bilinmektedir. Vakaların %90’ında A8344G geninde mutasyon saptanmıştır. Bunun dışında dört farklı gende nokta mutasyonları ve multipl mt-DNA delesyonları bulunan olgular bildirilmiştir.

leber’in herediter optik nöropatisi (LHON): Mitokondriyal DNA da sıklıkla m.11778 G-A, m.3460 G-A, ve m.14484 T-C nokta mutasyonları izlenir. Bu mutasyonlar oksidatif fosforilasyonda kompleks I’in ND4, ND1 ve ND6 subünit genlerinde yer alan nükletoid pozisyonundadırlar. Klinik bulgular tek gözde akut görme kaybı ile başlar

Neretinitis pigmentosa (NARP)sendromu: Mitokondrial H(+) – ATPaz’ın 6. subünitesini kodlayan gendeki mutasyonla oluşur (MTATP6;516060 ). MTATP6 geninin 8993 nukleotidinde nokta mutasyonu olduğunu saptamıştır (T8993G) .

Leigh sendromu: Sitokrom C oksidaz veya piruvatdehidrogenaz eksikliğine bağlı gelişen Leigh sendromunda kas güçsüzlüğü, periferalnöropati ve serebral ve serebellardisfonksiyona bağlı hipotoni gelişebilir. Hastalarda büyüme ve gelişme geriliği, solunum bozukluğu, kusma, konvulziyonlar, nistagmus ve oftalmopleji gibi bulgular saptanabilir .

Kaynaklar:

4.pdf erişimi için tıklayın

Gabriel D. Dakubo (auth.) – Mitochondrial Genetics and Cancer-Springer-Verlag Berlin Heidelberg (2010)

http://ar.mikrogenlab.com/Testdetayli/81-Mitokondriyal_DNA_Analizi_(Tum_genom)

JTES_15_3_99_103.pdf erişimi için tıklayın

https://dergipark.org.tr/download/article-file/47374

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close